Selekcja zaczyna się już w wieku przedszkolnym, nie w przedszkolu, bo dzieci z rodzin zmarginalizowanych do nich nie chodzą, ale w tym czasie (może wcześniej ? nie będę się spierać). Nie chodzą, bo albo rzadko kiedy rodziców stać na opłacenie czesnego, albo często nie mają pomysłu, że pobyt w przedszkolu może być dla ich dziecka korzystnym, albo przedszkola w najbliższej okolicy nie ma. Selekcja odbywa się na podwórkach, placach zabaw, gdy rodzice mówią ?nie baw się z nim?, gdy rodzice mówią ?nie zapraszaj go?. Dzieci po raz pierwszy (pierwszy?) są odrzucone. Idą do szkoły. Ubrane inaczej niż te z ?porządnych? domów, inne mają (jeśli mają) zeszyty, przybory, inaczej mówią, często swymi umiejętnościami odstają od tych z ?porządnych? domów. Kolejna selekcja, kolejne odrzucenie; kolejna selekcja, kolejne odrzucenie. Tutaj na forum w sporej ilości wątków pojawia się strach przed odrzuceniem. A co przeżywają osoby, które odrzucane są codziennie, od lat? Które są odrzucane nie przez jedną, nie dwie czy kilka osób, tylko przez całe grupy? I nie jest to sytuacja hipotetyczna tylko rzeczywistość. Jaki pancerz muszą wykształcić, by nie załamać się pod wpływem tych traumatycznych doświadczeń? A ile z tych osób załamuje się? I dlaczego tak wiele osób ?porządnych? jest tym faktem zdziwionych?
Problemy psychologiczne, społeczne, socjalne, wychowawcze i inne wyrzuciły ich na margines życia. Oprócz niskiego poczucia bezpieczeństwa, poczucia niskiej własnej wartości i sprawczości (a wręcz ich braku), braku perspektyw na przyszłość, będąc izolowani (i sami izolując się, bo przecież znają swe 'miejsce? w szeregu), są nieufni wobec otoczenia (szczególnie wobec jakichkolwiek służb - w tym także pracowników MOPS-u), z czasem apatyczni, z depresją, poczuciem krzywdy, agresywni wobec innych (a zwłaszcza ?tych lepszych?). Pomoc w rozwiązaniu problemów socjalnych (o czym tutaj w wątku trwa tak burzliwa dyskusja) daje minimalne poczucie bezpieczeństwa, ale niezbędna jest im pomoc w rozwiązywaniu problemów psychologicznych. By to mogło mieć miejsce, osoby te muszą uwierzyć (a o to jest bardzo, bardzo, bardzo trudno), że zakończenie problemów jest w ogóle możliwe, muszą też znaleźć energię i umiejętności do działania. I tu właśnie jest pole do działania dla pomagającego. By jednak mógł tę pracę rozpocząć musi (i jest to warunek podstawowy) zdobyć zaufanie i akceptację tego, któremu ma pomagać. Tak, nie pomyliłam się. On, ?pomagacz?, nie ten, któremu ma pomagać. Budowanie zaufania to proces i trwający w czasie, i niełatwy. Dopiero później możliwe są dalsze kroki, czyli odbudowa poczucia sprawczości, odpowiedzialności i własnej wartości, nauka rozwiązywania problemów, it.d.. By przerwać ten zaklęty krąg, pracę socjalną warto rozpocząć bardzo wcześnie i ma ona obejmować całą rodzinę.
Tymczasem częstymi błędami popełnianymi w pracy socjalnej z osobami zmarginalizowanymi (a skutkującymi błyskawicznym zerwaniem jakiegokolwiek kontaktu) popełnianymi przez ?pomagaczy? jest narzucanie swoich rozwiązań, nieliczenie się ze zdaniem osoby, ocenianie, brak szacunku, nieautentyczność, brak czasu.
Nie, nie napisałam tego wszystkiego przeciwko. Podziwiam wszystkich tych, którzy pomagają. Praca z osobami zmotywowanymi jest dość prosta; z osobami, które motywacji do wprowadzania zmian w swoim życiu/zachowaniu nie mają ani prostą, ani łatwą nie jest. Wiem, że wśród m.in. niedocenianych tak często pracowników MOPS-u i podobnych instytucji jest mnóstwo dobrych, życzliwych osób. Wiem też, że to sterty papierów utrudniają, a wręcz wielokrotnie uniemożliwiają im pracę zgodną z ich standardami. Wiem, że brak im wsparcia psychologicznego, stąd wypalenie zawodowe jest zjawiskiem niezwykle częstym. A też wiem, że nie każdy do tej pracy się nadaje. Tak samo jak nie każdy nadaje się, by być lekarzem, szewcem, księgowym, spawaczem, mechanikiem, dziennikarzem. Każdy ma swoje ograniczenia, ale i umiejętności.
Wcześniej napisałam, a teraz powtórzę. Wśród osób zmarginalizowanych są też takie, które nic w swym życiu zmienić nie chcą, są osoby roszczeniowe, szukające okazji, by kogoś naciągnąć, są takie, które pomoc odrzucają. Wśród osób ?porządnych? też są takie.
Można osobami zmarginalizowanymi nie zajmować się wcale, warto jednak zdać wcześniej sobie sprawę z konsekwencji zaniechania. Konsekwencji, które będą ponoszone przez osoby ?porządne?.
Czemu zatem taki podnosi się krzyk, gdy mowa o pomocy osobom zmarginalizowanym? By nie dopuścić do głosu uczuć. By nie dopuścić do siebie współodczuwania. Bo wówczas zmuszeni bylibyśmy działać i przestać innego człowieka traktować jak śmiecia.
Warto też zastanowić się, czemu pomagamy (jeśli pomagamy). Czy pomagamy, bo mamy więcej (choć trochę) i możemy się podzielić, czy dlatego, że uważamy, że jesteśmy lepsi i dzięki temu rośnie nasze ego? I czego od tych, którym pomagamy oczekujemy? I dlaczego wdzięczności?
Taaaak. W drugim człowieku odbijamy się jak w lustrze.