Pociąg do innego zakończenia — część III
Ostatnia strona
Nie otworzyłem oczu.
Leżałem nieruchomo, zaciskając palce na starym bilecie, i wsłuchiwałem się w dźwięk budzika. Dochodził jakby z bardzo daleka, przytłumiony, niemal nierealny. Wiedziałem, że jeśli pozwolę sobie choć na chwilę zapomnieć o tym, co wydarzyło się w bibliotece, obudzę się we własnym łóżku, a cały niezwykły świat zniknie bez śladu.
Nie chciałem na to pozwolić.
Przypomniałem sobie ostatnie słowa zapisane na bilecie.
„Jeśli chcesz mnie odnaleźć, nie budź się”.
Otworzyłem dłoń i spojrzałem na pożółkły papier. Napis powoli bladł, jakby ktoś ścierał go niewidzialną gumką. Próbowałem odczytać jeszcze pojedyncze litery, ale po chwili nie pozostało po nich nic. Bilet był pusty.
Wtedy budzik umilkł.
Zapadła cisza.
Otworzyłem oczy.
Nie znajdowałem się już między regałami biblioteki. Stałem na niewielkiej stacji kolejowej, której wcześniej nie widziałem. Nie było tam ani zegara, ani ławek, ani nawet dachu chroniącego przed deszczem. Wokół rozciągała się szara przestrzeń, a tory znikały w gęstej mgle.
W oddali dostrzegłem sylwetkę kobiety.
Stała odwrócona do mnie plecami, ubrana w jasną suknię, którą znałem z poprzednich snów.
— Zaczekaj! — zawołałem.
Nie poruszyła się.
Ruszyłem w jej stronę, ale odległość między nami wcale się nie zmniejszała. Im szybciej szedłem, tym bardziej oddalała się w mgle.
— Proszę! Muszę z tobą porozmawiać!
Wreszcie zatrzymała się i powoli odwróciła głowę.
— Dlaczego tak bardzo chcesz mnie odnaleźć? — zapytała.
Jej głos zabrzmiał znajomo, a jednocześnie inaczej niż wcześniej. Nie było w nim ani smutku, ani strachu. Słyszałem w nim raczej zmęczenie.
— Ponieważ nie chcę, żebyś zniknęła — odpowiedziałem. — Nie chcę, żeby ta historia skończyła się w taki sposób.
Przez chwilę patrzyła na mnie bez słowa.
— A jaki sposób byłby dla ciebie odpowiedni?
Zawahałem się.
— Chciałbym, żebyśmy mogli być razem. Żebyśmy nie musieli się rozstawać. Żebyśmy mogli opuścić tę stację i pójść gdzieś, gdzie nikt nie będzie nam mówił, co mamy robić.
Uśmiechnęła się lekko.
— Zawsze chcesz wiedzieć, jak wszystko się skończy.
— Boję się, że skończy się źle.
— A jeśli nie poznasz zakończenia? Jeśli będziesz musiał żyć, nie wiedząc, co wydarzy się jutro?
Nie odpowiedziałem. Jej pytania przypominały mi rozmowę, którą odbyliśmy podczas pierwszego spotkania. Wtedy również próbowałem przewidzieć przyszłość, zanim jeszcze zdążyliśmy przeżyć cokolwiek naprawdę.
— Kim jesteś? — zapytałem w końcu. — Chcę wiedzieć, kim naprawdę jesteś.
Kobieta spuściła wzrok.
— Czy musisz znać moje imię, żeby ze mną rozmawiać?
— Nie. Ale chciałbym wiedzieć, czy jesteś prawdziwa.
— A co to znaczy być prawdziwym?
Nie potrafiłem odpowiedzieć. W moim świecie wszystko miało swoje wyjaśnienie. Sen był snem, książka książką, a człowiek człowiekiem. Tutaj jednak granice zacierały się tak bardzo, że przestałem ufać nawet własnym wspomnieniom.
Kobieta zrobiła krok w moją stronę.
— Chodź ze mną — powiedziała.
Tym razem nie próbowałem jej dogonić. Po prostu ruszyłem obok niej.
Szliśmy wzdłuż torów, aż mgła zaczęła ustępować. Przed nami pojawił się budynek, którego wysokie okna przypominały wejście do dawnego pałacu. Kiedy podeszliśmy bliżej, rozpoznałem go natychmiast.
To była biblioteka.
Ta sama, w której znalazłem książkę z własnym nazwiskiem.
Drzwi stały otworem.
Weszliśmy do środka.
W bibliotece panowała cisza, ale tym razem nie była ona tak przytłaczająca jak poprzednio. Między regałami paliły się niewielkie lampy, a na drewnianych stołach leżały otwarte książki. Niektóre miały pożółkłe strony, inne wyglądały tak, jakby dopiero przed chwilą wyszły spod ręki drukarza.
Na jednym ze stołów leżało pióro.
Obok niego znajdowała się księga oprawiona w ciemną skórę.
Na okładce widniał znajomy tytuł:
„Pociąg do innego zakończenia”.
Podszedłem bliżej.
— To ta sama książka — powiedziałem.
Kobieta stanęła obok mnie.
— Tak.
— Ale dlaczego znajduje się tutaj? Przecież wcześniej widziałem ją na półce.
— Ponieważ wcześniej szukałeś odpowiedzi na niewłaściwe pytanie.
Otworzyłem księgę.
Pierwsze strony zawierały opis dworca, parowozu i mężczyzny, który nie wiedział, jak znalazł się w dziewiętnastowiecznej Warszawie. Przeczytałem kilka zdań i poczułem nieprzyjemny dreszcz.
To była moja historia.
Każde wydarzenie, każda rozmowa, każdy szczegół pierwszego snu zostały zapisane z niezwykłą dokładnością. Nawet myśli, których nikomu nie wyjawiłem, znajdowały się na papierze.
Przewróciłem kilka stron.
Znalazłem opis drugiego snu, pożółkłego biletu i konduktora w czarnym mundurze. Później pojawiła się biblioteka, kobieta i zdanie, które przeczytałem na ostatniej stronie.
„O świcie bohater obudzi się, ale tym razem nie będzie sam”.
Zatrzymałem się.
Pod tym zdaniem widniało kolejne, zapisane drobnym pismem:
„Bohater zacznie szukać autora, nie wiedząc, że od początku sam nim jest”.
Przeczytałem te słowa kilkakrotnie.
— Co to znaczy? — zapytałem.
Kobieta nie odpowiedziała.
Spojrzałem na pióro leżące na stole. Obok niego znajdował się niewielki kałamarz, a na jego brzegu dostrzegłem ślad zaschniętego atramentu.
Powoli wyciągnąłem rękę.
W chwili, gdy dotknąłem pióra, w mojej głowie pojawiły się obrazy.
Zobaczyłem siebie siedzącego przy biurku. Za oknem padał deszcz. Na stole leżała otwarta książka, a obok niej filiżanka zimnej kawy. Pisałem coś w skupieniu, zatrzymując się co kilka zdań, jakbym próbował odnaleźć właściwe słowa.
Potem obraz się zmienił.
Siedziałem w pustym pokoju, trzymając w dłoni kartkę papieru. Byłem smutny, choć nie potrafiłem przypomnieć sobie dlaczego. Przed sobą miałem kilka zapisanych stron. Przeczytałem je, pokręciłem głową i zacząłem pisać od nowa.
Wreszcie zobaczyłem własną twarz odbitą w ciemnej szybie.
Nie byłem już młodym człowiekiem z pierwszego snu. Wyglądałem na zmęczonego, jak ktoś, kto zbyt długo szukał odpowiedzi na pytania, na które nie istnieją proste odpowiedzi.
Obraz zniknął.
Odsunąłem rękę od pióra.
— To niemożliwe — wyszeptałem.
Kobieta spojrzała mi w oczy.
— A jednak.
— Czy to ja napisałem tę książkę?
— Tak.
Poczułem, jak ogarnia mnie dziwny niepokój.
— Ale nie pamiętam, żebym kiedykolwiek ją pisał.
— Może nie pamiętasz wszystkiego, co stworzyłeś. A może nigdy nie rozumiałeś, co naprawdę próbowałeś opowiedzieć.
Przesunąłem dłonią po twarzy.
— W takim razie ty również jesteś moim wymysłem?
Kobieta milczała przez chwilę.
— Czy jeśli ktoś wyobrazi sobie drugiego człowieka, oznacza to, że może zdecydować o wszystkim, co ten człowiek zrobi?
— Nie wiem.
— Właśnie dlatego musisz przeczytać do końca.
Wskazała księgę.
Przewróciłem ostatnie strony.
Były puste.
Nie znajdowało się na nich ani jedno słowo.
— Dlaczego zakończenie nie zostało napisane? — zapytałem.
Kobieta odsunęła się o krok.
— Ponieważ czeka na ciebie.
Usiadłem przy stole.
Przez dłuższą chwilę wpatrywałem się w puste strony, próbując zrozumieć, co właściwie ode mnie oczekiwano. Jeśli rzeczywiście byłem autorem tej historii, powinienem móc zdecydować o jej zakończeniu. Mogłem napisać, że kobieta zostaje ze mną na zawsze. Mogłem sprawić, że opuścimy bibliotekę, odnajdziemy spokojne miejsce i będziemy żyli bez strachu przed tym, co przyniesie przyszłość.
Mogłem również napisać, że budzę się we własnym łóżku i zapominam o wszystkim.
Wystarczyłoby kilka zdań.
Dlaczego więc nie potrafiłem ich napisać?
Podniosłem pióro, ale zatrzymałem je nad papierem.
— Jeśli napiszę, że zostaniesz ze mną, czy to się stanie? — zapytałem.
Kobieta stała przy oknie. Za szybą nie było już mgły. Widać było dalekie wzgórza, a nad nimi blade światło przypominające świt.
— Możesz napisać, co tylko zechcesz.
— To nie jest odpowiedź.
— To jedyna odpowiedź, jaką mogę ci dać.
Odłożyłem pióro.
— Chcę, żebyś została.
Kobieta odwróciła się do mnie.
— Wiem.
— Chcę, żeby ta historia skończyła się szczęśliwie.
— Wiem.
— Więc dlaczego nie możesz po prostu powiedzieć, że zostaniesz?
Przez chwilę wyglądała tak, jakby chciała coś wyjaśnić, ale ostatecznie tylko pokręciła głową.
— Ponieważ nie chcesz już usłyszeć mojego zdania. Chcesz usłyszeć własne życzenie wypowiedziane moim głosem.
Jej słowa zabolały mnie bardziej, niż się spodziewałem.
Spojrzałem na księgę.
Nagle zrozumiałem, że przez cały czas traktowałem tę historię jak zagadkę, którą wystarczy rozwiązać, żeby osiągnąć upragniony cel. Szukałem biletu, próbowałem przechytrzyć konduktora, uciekałem z dworca, przeszukiwałem bibliotekę. Wszystko po to, żeby znaleźć sposób na zatrzymanie kobiety.
Ani razu nie pomyślałem, że może wcale nie chodzi o zatrzymanie jej.
— Czy ty chcesz odejść? — zapytałem cicho.
Kobieta spojrzała na mnie z zaskoczeniem.
— Nie wiem, dokąd prowadzi moja droga.
— Ale chcesz móc sama o tym zdecydować?
Skinęła głową.
Wziąłem głęboki oddech.
— W takim razie nie będę pisał za ciebie.
Po raz pierwszy od początku naszej rozmowy uśmiechnęła się naprawdę.
Nie był to uśmiech pełen obietnic ani zapewnienie, że wszystko będzie dobrze. Był w nim raczej spokój, którego wcześniej nie potrafiłem dostrzec.
— Teraz rozumiesz — powiedziała.
— Chyba dopiero zaczynam.
Spojrzałem ponownie na ostatnią stronę.
Wziąłem pióro i zanurzyłem je w atramencie. Przez chwilę zastanawiałem się, od czego zacząć. Chciałem napisać coś pięknego, zdanie, które zamknęłoby wszystkie wątki i sprawiło, że cała historia nabrałaby sensu.
Ostatecznie napisałem tylko:
„Nie wiem, co wydarzy się dalej”.
Atrament rozpłynął się na papierze.
Czekałem, aż pojawią się kolejne słowa, ale strona pozostała pusta.
— To wszystko? — zapytałem.
Kobieta podeszła do stołu.
— A czy to mało?
Przeczytałem zdanie jeszcze raz.
Przez całe życie, a przynajmniej przez czas, który potrafiłem sobie przypomnieć, próbowałem przewidywać, co wydarzy się później. Nawet w zwykłych sytuacjach układałem w myślach możliwe scenariusze. Zastanawiałem się, co powiedzieć, jak się zachować i czego unikać, żeby nie popełnić błędu.
W tej historii robiłem dokładnie to samo.
Znałem los Wokulskiego i chciałem uniknąć jego cierpienia. Bałem się tragicznego zakończenia, więc próbowałem zmienić bieg wydarzeń. Kiedy odkryłem, że ktoś zapisuje moją historię, natychmiast zacząłem szukać autora, żeby odzyskać kontrolę.
A teraz siedziałem przed pustą stroną i po raz pierwszy nie wiedziałem, co napisać.
I może właśnie tego potrzebowałem.
Nie kolejnej odpowiedzi, lecz zgody na to, że nie wszystko da się przewidzieć.
Zamknąłem książkę.
W tej samej chwili gdzieś daleko rozległ się gwizd lokomotywy.
Kobieta spojrzała w stronę drzwi.
— To już czas — powiedziała.
Poczułem ukłucie strachu.
— Dokąd idziesz?
— Nie wiem.
— Czy jeszcze się spotkamy?
Przez chwilę milczała.
— Jeśli nasze drogi znów się skrzyżują, nie będziesz musiał tego wcześniej zapisywać.
Chciałem ją zatrzymać. Chciałem poprosić, żeby została jeszcze chwilę, żebyśmy porozmawiali, żeby powiedziała mi coś, co pozwoliłoby mi uwierzyć, że nie tracę jej na zawsze.
Ale tym razem nie wyciągnąłem ręki.
Pozwoliłem jej odejść.
Kiedy dotarła do drzwi, odwróciła się jeszcze raz.
— Dziękuję — powiedziała.
Nie wiedziałem, za co mi dziękuje. Może za to, że wreszcie przestałem próbować decydować o jej losie. Może za to, że pozwoliłem jej być kimś więcej niż postacią w mojej opowieści.
A może po prostu chciała się pożegnać.
Nie zapytałem.
Patrzyłem, jak znika w korytarzu.
Po chwili zostałem sam.
Nie wiem, jak długo siedziałem w bibliotece.
Kiedy wstałem od stołu, światło za oknami było już znacznie jaśniejsze. Podszedłem do drzwi i wyszedłem na zewnątrz.
Nie było tam ani wzgórz, ani mgły.
Stałem na peronie.
Przede mną ciągnęły się tory, a na jednym z nich czekał stary parowóz. Jego czarny komin wypuszczał kłęby dymu, które powoli unosiły się nad stacją. Przy wejściu do wagonu stał konduktor w czarnym mundurze.
Rozpoznał mnie.
— Tym razem ma pan bilet? — zapytał.
Sięgnąłem do kieszeni.
Wyjąłem pożółkły papier.
Na jego powierzchni nie było już nazwy stacji ani nazwiska Izabeli Łęckiej. Widniało tylko jedno słowo:
„Dalej”.
Podniosłem wzrok.
— Dokąd jedzie ten pociąg?
Konduktor uśmiechnął się lekko.
— To zależy od pana.
Przez chwilę patrzyłem na otwarte drzwi wagonu.
W pierwszym śnie bałem się wsiąść, ponieważ znałem historię Wokulskiego. W drugim uciekałem przed pociągiem, bo chciałem ocalić kobietę przed przeznaczeniem. Teraz wiedziałem już, że nie muszę ani uciekać, ani próbować kontrolować wszystkiego, co może się wydarzyć.
Mogłem po prostu wybrać.
Wsiadłem.
Wagon był niemal pusty. Zająłem miejsce przy oknie i spojrzałem na peron. Przez chwilę wydawało mi się, że dostrzegam w oddali jasną suknię, ale kiedy mrugnąłem, nikogo tam nie było.
Pociąg ruszył.
Nie wiedziałem, dokąd jadę. Nie znałem nazwy stacji końcowej ani czasu podróży. Nie wiedziałem nawet, czy po przyjeździe cokolwiek będzie wyglądało tak, jak sobie wyobrażam.
Tym razem jednak nie próbowałem znaleźć odpowiedzi.
Oparłem głowę o szybę i zamknąłem oczy.
Usłyszałem stukot kół, równomierny i spokojny. Przypominał mi bicie serca. Z każdą chwilą dźwięk stawał się cichszy, aż w końcu niemal całkowicie zniknął.
Poczułem, że odpływam.
A potem usłyszałem jeszcze jeden głos.
— Nie zapomnij o mnie.
Otworzyłem oczy.
Naprzeciwko mnie siedziała ona.
Nie miała już na sobie dziewiętnastowiecznej sukni. Ubrana była w zwyczajny płaszcz, a jej włosy opadały swobodnie na ramiona. Wyglądała inaczej niż w poprzednich snach, ale jej spojrzenie pozostało takie samo.
Przez dłuższą chwilę nie potrafiłem wydobyć z siebie ani słowa.
— Czy to nadal sen? — zapytałem w końcu.
Uśmiechnęła się.
— A czy to ma znaczenie?
Tym razem nie próbowałem znaleźć właściwej odpowiedzi.
Po prostu odwzajemniłem uśmiech.
Pociąg jechał dalej, a za oknem przesuwał się świat, którego nie znałem. Nie wiedziałem, czy ta podróż potrwa kilka minut, czy całe życie. Nie wiedziałem też, czy kobieta siedząca naprzeciwko mnie była prawdziwa, czy powstała z moich wspomnień, marzeń i tęsknot.
Wiedziałem tylko, że nie muszę już znać zakończenia, żeby pozwolić tej historii trwać.
Obudziłem się we własnym łóżku.
Przez chwilę leżałem nieruchomo, patrząc na sufit. Za oknem panował poranek, a na ulicy słychać było odgłosy budzącego się miasta. Wszystko wyglądało zwyczajnie.
Usiadłem i rozejrzałem się po pokoju.
Na stoliku leżał zegarek. Obok niego stała szklanka wody, a na krześle wisiał płaszcz, który założyłem poprzedniego dnia.
Wstałem i podszedłem do okna.
Nie pamiętałem dokładnie całego snu. W głowie pozostały mi pojedyncze obrazy: stary dworzec, biblioteka, otwarta książka i kobieta, której twarz wciąż próbowałem sobie przypomnieć.
Zastanawiałem się, czy naprawdę wypowiedziała te wszystkie słowa, czy też sam je wymyśliłem. Nie potrafiłem rozstrzygnąć, gdzie kończyła się wyobraźnia, a zaczynało wspomnienie.
Wtedy zauważyłem coś na biurku.
Leżała tam kartka papieru.
Podszedłem do niej powoli.
Była czysta, z wyjątkiem jednego zdania zapisanego czarnym atramentem.
„Nie każda historia potrzebuje zakończenia, żeby była prawdziwa”.
Przeczytałem je kilka razy.
Nie rozpoznałem pisma.
Przez moment pomyślałem o bibliotece i księdze, której ostatnią stronę pozostawiłem pustą. Przypomniałem sobie również pociąg, do którego wreszcie wsiadłem, choć nie wiedziałem, dokąd mnie zabierze.
Uśmiechnąłem się.
Potem odwróciłem kartkę.
Na jej drugiej stronie nie było już nic.
Położyłem ją na biurku i usiadłem przy oknie. Miasto powoli budziło się do życia. Ludzie szli do pracy, samochody przesuwały się ulicami, a gdzieś w oddali rozległ się gwizd prawdziwego pociągu.
Przez chwilę słuchałem tego dźwięku.
Nie poczułem strachu.
Nie próbowałem też wyobrażać sobie, dokąd jedzie ani kto siedzi w jego wagonach. Pozwoliłem mu po prostu oddalić się w porannym powietrzu.
Pomyślałem o Wokulskim i o jego miłości do Izabeli. Przypomniałem sobie, jak bardzo pragnął szczęścia, a jednocześnie jak często pozwalał, by jego wyobrażenia przesłaniały mu prawdziwą osobę, którą kochał.
Zrozumiałem, że nie mogę zmienić zakończenia jego historii. Nie mogę również wiedzieć, jakie zakończenie czeka mnie samego.
Mogę jednak zdecydować, jak przeżyję to, co dzieje się teraz.
Wstałem, ubrałem się i wyszedłem z pokoju.
Zanim zamknąłem drzwi, spojrzałem jeszcze raz na kartkę leżącą na biurku.
Nie zabrałem jej ze sobą.
Nie potrzebowałem już dowodu na to, że tamta noc wydarzyła się naprawdę.
Wystarczyło, że coś we mnie zmieniła.
Na ulicy zatrzymałem się na chwilę i spojrzałem w stronę dworca. Nie miałem biletu, planu podróży ani pewności, dokąd zmierzam.
Po raz pierwszy nie uważałem tego za problem.
Ruszyłem przed siebie.
A gdzieś daleko, w miejscu, którego nie potrafiłem już odnaleźć na żadnej mapie, pozostała otwarta książka. Jej ostatnia strona wciąż była pusta.
I być może właśnie dlatego ta historia mogła trwać dalej.
Koniec.