Jednym z trybów doręczenia pism w postępowaniu administracyjnym jest tryb doręczenia
zastępczego uregulowany w art. 43 k.p.a. Zgodnie z treścią ww. przepisu, w przypadku nieobecności
adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy
domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub
dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub,
gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Doręczenie przewidziane w art. 43 k.p.a. jest
skuteczne, jeżeli spełnione są następujące przesłanki: adresat jest nieobecny w mieszkaniu w czasie
doręczania pisma; pismo zostało przyjęte za pokwitowaniem przez dorosłego domownika, sąsiada lub
dozorcę; osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi; w razie gdy pismo zostało przyjęte przez
sąsiada lub dozorcę, o doręczeniu pisma tym osobom umieszczono zawiadomienie w oddawczej
skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata.
Początkowo orzecznictwo sądowoadministracyjne, odwołując się do wykładni gramatycznej
art. 43 k.p.a., prezentowało pogląd, że pokwitowanie złożone przez dorosłego domownika na
dowodzie doręczenia jest następstwem aktu woli, jakim jest podjęcie się przez tę osobę oddania pisma
adresatowi. Zatem pokwitowanie na dowodzie doręczenia faktu odbioru przesyłki stanowi
uzewnętrznienie podjętej wcześniej przez odbierającego pismo woli przekazania przesyłki adresatowi
? por. wyrok NSA z dnia 24 października 1997 r., sygn. akt I SA/Gd 360/97. Taka argumentacja
mogła nasuwać wątpliwości, co do konieczności wskazywania na dowodzie doręczenia, że domownik
podjął się oddać pismo do rąk adresata.
Aktualnie utrwalona już linia orzecznicza jednoznacznie potwierdza, że dla skutecznego
doręczenia w trybie art. 43 k.p.a., konieczne jest, aby karta zwrotnego potwierdzenia odbioru
zawierała informację, że doręczenie następuje, jeżeli pełnoletni domownik (sąsiad, dozorca domu)
podjął się oddania przesyłki adresatowi.
NSA w wyroku z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2070/10 stwierdził, że z treści
przepisu art. 43 k.p.a. nie wynika, że norma prawna w nim zawarta wymaga, aby ?podjęcie się
oddania pisma adresatowi? miało formułę wyraźnego oświadczenia, z którego treści wynika zgoda
odbiorcy na przyjęcie pisma i zobowiązanie do osobistego oddania go adresatowi. Dla skutecznego
doręczenia pisma wystarczy, aby na podpisywanym przez domownika potwierdzeniu odbioru pisma
znajdowała się informacja, że doręczenie następuje, jeżeli osoba ta podjęła się oddania pisma
adresatowi. Podobny pogląd wyraził NSA we wcześniejszym orzeczeniu z dnia 14 marca 2007 r.,
sygn. akt II GSK 315/06: jeżeli na odwrocie poświadczenia odbioru pisma nie podkreślono, że
doręczenia dokonano dorosłemu domownikowi zaznaczając lub wskazując jednocześnie, że osoba ta
podjęła się oddać przesyłkę adresatowi, to doręczenie nie spełnia wymogów z art. 40 § 1 ani z art. 43
k.p.a. ? zob. także wyrok NSA z dnia 25 września 2009 r., sygn. akt II FSK 680/08.
Ponadto treść art. 43 k.p.a. wskazuje, że samo doręczenie korespondencji dorosłemu
domownikowi adresata nie daje podstaw domniemaniu, że taki domownik podjął się oddania przesyłki
adresatowi. Doręczenie zastępcze z art. 43 k.p.a. nie opiera się na domniemaniu, że każdy dorosły
domownik, który przyjmuje korespondencję kierowaną do adresata, tym samym podejmuje się
oddania jej adresatowi. Wprost zgodnie z brzmienia art. 43 k.p.a. zobowiązanie dorosłego domownika,
który odbiera korespondencję kierowaną do adresata, do oddania korespondencji adresatowi ma
wynikać z dowodu doręczenia (czy to w postaci adnotacji doręczyciela, czy samego dorosłego
domownika odbierającego przesyłkę, czy z treści formularza dowodu doręczenia). Dopiero wówczas
zastępcze doręczenie korespondencji dorosłemu domownikowi adresata spełnia wymogi z art. 43
k.p.a. i pozwala przyjąć domniemanie prawidłowego otrzymania korespondencji przez samego
adresata z rąk dorosłego domownika ? zob. wyrok WSA z dnia 29 czerwca 2011 r., sygn. akt. II
SA/Wr 275/11.
