Szwajcarski historyk prawa i badacz dziejów kultury Johann Jakob Bachofen rozprawiał o dwóch porządkach świata matriarchalnym i patriarchalnym.
Według niektórych teoretyków kultury matriarchat był pierwotnym ustrojem społecznym i został wyparty jak religie pogańskie przez monoteistyczne. Zmieniła się rola kobiety.
Erik From pokusił się nawet o teorię, że mężczyźni zazdrościli kobietom możliwości rodzenia i dlatego wymyślili teorię, że świat wziął swój początek od słowa, a nie z kobiecego łona.
W judaizmie, według którego każdy człowiek ma przyporządkowaną przez Boga rolę, narodziny dziewczynki obchodzi się w ceremonii Simchat Bat, symbolicznym powitaniu i zawarciu przymierza z Bogiem. Imię jest ogłaszane podczas pierwszego Szabatu od urodzin, a dorosłość osiąga w wieku 12 ? 13 lat. Dziewczynki od najmłodszych lat uczą się prowadzenia gospodarstwa domowego zgodnie z czystością pokarmów narzuconą przez Talmud. Rolę w życiu żydowskiej kobiety określa Tora, a do kobiecych zadań należy dbanie o prawidłową atmosferę w domu i odpowiednie wychowanie potomstwa. Judaizm dopuszcza rozwody zainicjowane przez mężczyzn.
Chrześcijańskie kobiety często są wspominane w Biblii. Towarzyszyły Chrystusowi i uczestniczyły w słuchaniu nauk. Za wzór kobiecej postawy, który należy naśladować, przedstawia się Marię, czyli Matkę Boską.
W islamie Allach obdarzył kobietę inną naturą, niż mężczyznę. Do najważniejszych zadań należą role matki, żony, córki, siostry, babki, siostrzenicy, bratanicy i mamki. Związek małżeński reguluje nikah, coś na wzór kontraktu, w którym jest określone sześć głównych obowiązków żony koniecznych do prawomocności związku.
W chrześcijaństwie, judaizmie i islamie rola kobiety sprowadza się do posłuszeństwa wobec Boga, a w konsekwencji mężczyzny. Czynny udział, taki jak kapłaństwo, nie wchodzi w rachubę w tych wyznaniach.
Buddyjski mały wóz (hinajana, najniższe nauki) nieco dyskryminuje kobiety. Jednak kolejne stadia oświecenia nadrabiają te braki. Już mahajana wprowadza stosunkową równość pomiędzy mniszkami i mnichami. Podobno, ze względu na mniejsze ego, buddyjska kobieta może osiągnąć w krótszym czasie doskonalsze stadium niż mężczyzna, jednak dopiero w wyższych poziomach. Niestety pomimo deklaracji tak pacyfistycznej i bezkonfliktowej religii, jaką jest Buddyzm, żadna z kobiet nie zapisała się na kartach buddyjskiej historii i nie sprawowała zacnych funkcji takich jak: Dalajalama, Panczenlama, Karmapa. Niewiele kobiet można też nazwać Lamami, czyli ucieleśnieniem ważnych nauczycieli z wieloma uczniami.
Pogańska kobieta miała znacznie więcej praw. Mogła być kapłanką, szamanką, głową rodu. Doskonałym przykładem grecka Atena.
Ciekawostką jest, że pogaństwo pozwalało kobietom na równoległy rozwój obok mężczyzn. Ruch dianistyczny, którego źródło bierze się od bogini Diany, w wielu spostrzeżeniach społecznych, umniejsza, a nawet poniża rolę mężczyzny.
W pogańskich tradycjach utożsamia się rolę kobiety, dającej życie, z rolą Matki Ziemi.
Zastanawiającym jest pojęcie matriarchatu.
Czy funkcjonowało kiedykolwiek na płaszczyźnie religijnej w formie praktycznej? A może jest zaledwie mrzonką, którą należy włożyć pomiędzy księgi i wesprzeć dla własnego dobra skrajny ruch feministyczny?
