Krytyka laika - Netkobiety.pl

Tak moga, oczywiscie.
Chociaz ludzie maja raczej kiepski gust (patrz na popularnosc 50 twarzy Graya, albo jakis zalosnych piosenkareczek)

Tak, uważam, że żeby coś oceniać w kategoriach dobre-złe jeżeli chodzi o jakość danego dzieła/rzeczy to mimo wszystko trzeba się na tym znać odrobinę lepiej niż typowy laik.

I nie chodzi tu tylko o sztukę, ale o każdą inną dziedzinę życia.
Mogę powiedzieć, że moje ulubione wino mi smakuje, ale pojęcia nie mam czy ono jest dobre - w sensie dobrej jakości. Jest smaczne i już. Nie piłam naprawdę dobrych win, jedynie te, które są dostępne w sprzedaży detalicznej w sklepie. Jest to najlepsze wino, jakie piłam, ale licho wie jak wypada w porównaniu do tych naprawdę dobrych.

Podobnie jest z filmami. Co to znaczy, że film jest dobry? Że ma dobry scenariusz? Że dobrze nakręcony? Że porusza ważny temat? Że ukazuje jakieś zjawisko z nowej, nieznanej strony? A może oznacza to, że jest nudny i koniecznie rozwleczony do trzech godzin, bo tak dla mnie wygląda film uznany przez znawców.

Oczywiście inna sprawa, że w codziennym życiu nagminne używam pewnych skrótów myślowych i kategorii dobry-zły do oceny. Ale jest to ocena bardzo subiektywna i jak mi ktoś powie, że Woody Allen jest świetnym reżyserem, to się z nim kłócić nie będę choć i nie pobiegnę od razu do kina.

Jest na to sposób: wystarczy wypowiedź poprzedzić wyrażeniem "moim zdaniem" i już nikt się nie przyczepi do krytyki czy pochwały, bo to moje prawo mieć swoje zdanie. Nawet jeżeli będzie ono odmienne od ogółu.
Z drugiej strony kim jest ekspert? Czy  nieomylną wyrocznią, czy człowiekiem, który też ma swoje gusta ewentualnie "wzmocnione" wykształceniem?

Popieram zdanie Bbasi, że zastrzegające indywidualność opinii na dany temat (w naszej dyskusji - wytworów kultury) wyrażenie "moim zdaniem", czy "według mnie", odbiera tzw. "ekspertom" prawo do zarzucania braku kompetencji formalnych do wyrażenia takiej opinii.

Pamiętajmy, że nie wypowiadamy się, jako krytycy sztuki, lecz jako jej odbiorcy.
A każdy widz lub słuchacz odbiera dzieło własnymi zmysłami, a nie oczami, czy uszami krytyków i analizuje według osobistego gustu oraz poziomu wyrobienia estetycznego.

A, tak w ogóle, to uważam, że nie ma także obiektywnych recenzji krytycznych.
Jest za to od dziesiątek lat, jeśli nie od kilku stuleci, ustalany co jakiś czas kanon, który zmusza krytyków do trzymania się, jak najbliżej, określonej lini z nieznacznym zakresem dopuszczalnego odstępstwa.
Weźmy na przykład Van Gogha: chłopina zmarł w nędzy, bo krytycy nie dopatrywali się geniuszu w jego malarstwie.
Teraz pieją z zachwytu na widok kolejnego, znalezionego na pokrytym grubą warstwą kurzu strychu arcydzieła.

Pozdrawiam.

W takim myśleniu laik-ekspert jest pułapka. O ile specjalista - naukowiec może mieć wiedzę o zagadnieniach, o których laik nie powinien się wypowiadać, to w przypadku sztuki ciężko postawić taką granicę.

Niewielu wybitnych krytyków wyraża swoje opinie o "nowej" sztuce np. sztuka uliczna - teatry plenerowe, czy murale. Tradycyjne kryteria nie pasują do nowej sztuki.

Z drugiej strony - gdyby krytycy mieli magiczną moc oceniania, nieosiągalną dla laika -  to dobra sztuka (dobra powieść, film, muzyka) miałaby "dobre" oceny. Jeżeli przeczytasz recenzję tej samej sztuki, to oceny mogą być różne, więc który krytyk ma racje? Trochę to przypomina szkółkę, gdy pani od polskiego ma jedynie słuszną analizę wierszyka i tylko ona wie, co poeta miał na myśli Literatura nie powstaje dla filologów, tylko dla czytelnia, a ludzie czytaj, bo mają swoje własne odczucia, przemyślenia.

Każdy ma inną wrażliwość na sztukę i chociażby dlatego powinien mieć prawo wyrażać swoje opinie.

Raczysz, waćpan, żartować!
Po pierwsze kiedy czytasz recenzję Jana Bąkowicza na portalu XXX, to skąd wiesz, czy on ma "specjalistyczną wiedzę o sztuce", czy nie ma? Przecież nie ma specjalnych "szkół krytyków", są ludzie, którzy się pasjonują filmem, teatrem, muzyką i recenzują z pasji, a są zapewne tacy, co by woleli być aktorami, reżyserami, pisarzami, ale im nie wyszło, więc recenzują cudze książki. Są wykształceni w danym kierunku i niewykształceni, którzy po prostu dobrze się znają na temacie.

Co to w ogóle znaczy "specjalistyczna wiedza o sztuce"? Jak sądzisz, kto lepiej napisze o powiedzmy płycie zespołu Meshuggah - osoba wykształcona muzycznie, która ukończyła klasę fortepianu z wyróżnieniem, ale która z metalu zna jedynie Black Sabbath, czy naturszczyk, pasjonat metalu, który przesłuchał setki i tysiące metalowych płyt? Ja obstawiam tego drugiego.

I na czym de facto polega ta "odpowiedzialność krytyka"? Jeśli namaluję obrazy, krytycy mnie objadą za mój wernisaż, a ja uznam, że niesłusznie, to co - pozwać ich mogę i odszkodowanie dostanę? A rozsądzi nas jeszcze wyższy krytyk?

Sugeruję, że czuję się na tyle dobrze w danej tematyce, żeby oceniać jakość książki/muzyki/you name it, że przeczytałam tysiące książek w życiu, przesłuchałam tysiące płyt, mam słuch, inteligencję, otwarty umysł i krytyczne podejście do tematu. Dokładnie to sugeruję. I nie widzę powodu, dla którego miałabym tego nie robić, skoro to prawda, ani czemu opinia Jana Bąkowicza miałaby być więcej warta niż moja. Albo Averyl, albo Małpy, albo Twoja, jeśli coś Cię pasjonuje i się przez to na tym dobrze znasz.

coś mi się podoba lub nie
coś jest wartościowe (w danej dziedzinie) lub nie. dla mnie dwie zupełnie odmienne rzeczy

ten obraz mi się nie podoba  ale ...może jest to rzeczywiście wartościowe dzieło w dorobku malarstwa, nie wiem nie znam się na tym
ta książka nie powaliła mnie na kolana ale ...może warta jest tych wszystkich nagród, które zdobywa

uważam, że trzeba się na czymś znać aby wypowiadać się na dany temat, trzeba posiadać WIEDZĘ
inaczej jest to po prostu tylko mój osąd w jakiejś sprawie do którego oczywiście mam prawo

Moim zdaniem żeby wypowiadać się czy coś jest dobre czy nie, nie tylko w naszych oczach, ale w ogóle trzeba posiadać wiedzę (niekoniecznie ze studiów) z danej dziedziny, żeby mówić o muzyce, trzeba znać różne rodzaje muzyki, różnych wykonawców na przestrzeni lat, mieć wiedzę na temat instrumentów żeby ocenić grę poszczególnych osób.

To samo z malarstwem trzeba znać proporcję, perspektywę, cienie, żeby ocenić czy coś w ogóle technicznie jest dobre.

Z książkami to samo, trzeba mieć odpowiednią wiedzę językową by ocenić samo to czy książka jest dobrze napisana, przeczytać w życiu wiele książek by móc ocenić czy fabuła jest wartościowa, czy to już gdzieś było.

Czasem za dużo wiedzy w danej dziedzinie obiera przyjemność z obcowania ze sztuką czy kulturą. Bo zaczynamy się skupiać na analizowaniu poszczególnych części i umyka nam piękno całości.

Owszem, cała otoczka danego dzieła, np. historia na podstawie której powstaje scenariusz do filmu, znajomość stylu epoki w której powstawała budowla itp. pomagają odebrać to co zwiedzamy czy oglądamy pełniej.
Ale... mam jakąś tam wiedzę z fotografii... widzę fajne zdjęcie. Na pierwszy rzut oka. Na drugi rzut oka dostrzegam np. jakieś niepotrzebne elementy w kadrze, jakieś drobne uchybienia w sposobie kadrowania... i już to zdjęcie przestaje mi się podobać. Błędy wysuwają się przed oczy i przeszkadzają w odbiorze. A laik tego nie zauważy i będzie mógł bez przeszkód zachwycać się fajnym zdjęciem.

Każdy odbiera sztukę SUBIEKTYWNIE. Nawet ekspert. Nawet mając wykształcenie w tym kierunku nigdy nie będzie zdolny do maksymalnie obiektywnej oceny dzieła, bo jest tylko człowiekiem i nie jest w stanie stanąć obok siebie samego, zapomnieć na chwilę o całym bagażu doświadczeń, który go ukształtował, oraz stanąć obok zmysłów, którymi tę sztukę odbiera- a każdy jest wrażliwy w innym stopniu - chodzi mi tu zarówno o wrażliwość emocjonalną, jak i wrażliwość na odbierane bodźce- wzrokowe, słuchowe itd...

Nawet w czasopismach muzycznych, w których jednym z głównych działów są recenzje płyt, autorzy tych recenzji są osobami, które znają się na tym gatunku. "Siedzą w tym", są osłuchani w setkach płyt, znają historię gatunku. Czy to znaczy, że ich ocena jest JEDYNIE SŁUSZNA? Jak najbardziej nie! Recenzje nie są żadną wyrocznią, szczególnie, że jeśli weźmiemy dwa różne czasopisma (a czasem nawet w jednym czasopiśmie niektóre płyty bywały oceniane przez kilku recenzentów), zobaczymy, że wiele ocen się różni. Czasem nawet diametralnie. I w takim razie, jeśli to specjaliści są obiektywni, no to któremu z nich mamy zaufać? Który jest tym prawdziwym i nieomylnym? To pokazuje, że NIE MA obiektywnych specjalistów w dziedzinie sztuki. A recenzje nie są żadną wyrocznią, jedynie mogą stanowić swojego rodzaju wskazówkę dla słuchaczy, że o! ta płyta MOŻE mi się spodobać, bo to chyba takie klimaty, jakie mi odpowiadają. Ale równie dobrze może się okazać, że ta płyta mi się kompletnie nie podoba. I co, ja nie mam racji, że mi się płyta nie podoba? Nie ma czegoś takiego, jak racja w sztuce... Nie ma czegoś obiektywnie dobrego/ złego, nawet wśród specjalistów nie ma w tym temacie jednomyślności...

Może dlatego się różnimy, Vian, w podejściu do przyznawania sobie prawa do publicznej oceny wartości dzieła, bo ja nie ufam publikowanym (zwłaszcza w Internecie) ocenom kogoś, kogo nie poznałem od strony jego kompetencji w tym zakresie.
Oczywiście, nie ma "szkół dla krytyków", tak samo, jak nie ma szkół dla "wróżek" i różnej maści "jasnowidzów", a jednak tysiące ludzi wierzą w te brednie o ich nadnaturalnych mocach.
Staram sie poznać "dossier", że się tak wyrażę, osoby, która publikuje recenzję.
Poza tym trzymam się grupy uznanych krytyków, których wiem, że są uprawnieni do wydawania sądów, bo czytam lub słucham ich od lat.
Porównuję recenzje spektakłu tetralnego, filmu lub książki publikowane przez, conajmniej, kilku krytyków, w periodykach kulturalnych, prasie, telewizji.
Na tej podstawie wyrabiam sobie zdanie o wartości danego dzieła.
Jeśli opinie te pokrywają się, różniąc się jedynie nieistotnymi szczegółami, uznaję, że jest dobre albo złe.
Jeżeli po obejrzeniu lub przeczytaniu stwierdzam, że mnie się podoba lub nie, wynika to, jak słusznie zauważyłaś, z mojego gustu ale też poziomu wyrobienia estetycznego.

Odniosłem nieprzyjemne wrażenie ,Vian, że dzielisz recenzentów na "swoich" i "onych". Ci "oni", to właśnie nieudaczni, Twoim zdaniem, reżyserzy, pisarze aktorzy, śpiewacy , etc., jak, wypisz  wymaluj, grany przez Królikowskiego krytyk filmowy z "Superprodukcji", ktory miażdży recenzjami kolejne filmy, a sam nie potrafi poprowadzić aktorów.
Ci "swoi" zaś to Ci, ktorzy pasją i poznaniem twórczości w danej dziedzinie sztuki zasługują na to, by brać pod uwagę ich spojrzenie na jakość dzieła.
Tylko dlaczego nie publikują swych ocen
podobnie, jak ich nieudaczni "koledzy"?
Bo jednak, moim zdaniem, podstawy warsztatu trzeba mieć, poprzez, między innymi kierunkowe wykształcenie z dziedzin obejmowanych krytyką.
A ostatni akapit Twojej wypowiedzi zadziwił mnie wręcz.
Przecież jesteś inteligentnym człowiekiem i doskonale zdajesz sobie sprawę z tego, że chodziło mi o poczucie etyki zawodowej i odpowiedzialność  moralną za słowa "za" lub "przeciw" przed nami, widzami, słuchaczami i czytelnikami.
Twórca zaś, publikując swoje dzieło liczy się z tym, że równocześnie poddaje je ocenie, która może być diametralnie różna od jego własnej.

Pozdrawiam.